Κασσανδρικός πληθωρισμός

του Θεόδωρου Κουλουμπή

Καθημερινή
5 Ιουνίου 2011

Στις αρχές του 1976 είχα συμμετάσχει σε ένα κλειστό συνέδριο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην Ουάσιγκτον με θέμα τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Καλεσμένοι ήταν σχετικά γνωστοί Ελληνοαμερικανοί κοινωνικοί επιστήμονες. Οι προβλέψεις των περισσότερων κινήθηκαν κάπου ανάμεσα στο γκρίζο και το μαύρο, και κυριολεκτικά με συγκλόνισαν. Ακούστηκε, για παράδειγμα, ότι σύντομα ο τόπος θα αντιμετώπιζε έντονες πολιτικές αναταράξεις με επίκεντρο τις δράσεις των νοσταλγών της Μοναρχίας. Ενα νέο «καθεστωτικό», θα συνεπαγόταν -υποστηρίχθηκε- τη χρήση βίας με τρομοκρατικές μεθόδους. Αλλος συνάδελφος ισχυρίστηκε ότι νέοι κομματικοί σχηματισμοί σύντομα θα αντικαθιστούσαν τα μεταδικτατορικά κόμματα [Νέα Δημοκρατία, Ενωση Κέντρου, ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ και ΚΚΕ (Εσωτερικού)]. Και ο κασσανδρισμός έσπασε το φράγμα του ήχου, όταν σοβαρός συνάδελφος προέβλεψε τον άμεσο κίνδυνο αποσχιστικού κινήματος στην Κρήτη. Οταν μου δόθηκε ο λόγος στο τέλος της ημερίδας, αμφισβήτησα την άκρατη απαισιοδοξία των συναδέλφων μου. Προέβλεψα ότι η μετάβαση στην εδραιωμένη δημοκρατία είχε μπει πλέον σε ασφαλή δρόμο και ότι τα υπάρχοντα κόμματα θα δέσποζαν τις επόμενες δεκαετίες στο πολιτικό σκηνικό. Επεσα έξω στην περίπτωση της Ενωσης Κέντρου, η οποία μπήκε σε τροχιά διάλυσης μετά τις εκλογές του 1977. Μέχρι σήμερα δεν είμαι βέβαιος αν οι απόψεις μου ήταν το προϊόν ψυχρής επιστημονικής εκτίμησης ή προσωπικής επιθυμίας και ελπίδας.

Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, με δεδομένη την πρωτόγνωρη οικονομική μας κρίση, προσπαθώ να φανταστώ τι θα λεγόταν σε μια παρόμοια ημερίδα στη καρδιά της διπλωματικής Ουάσιγκτον. Η κατάστασή μας, δυστυχώς, δεν βοηθά τους ξένους αναλυτές να κάνουν σταθερές προβλέψεις. Δεν υπάρχουν σήμερα ηγετικές μορφές, όπως του Κωνσταντίνου Καραμανλή (από τη Δεξιά) και των Ηλία Ηλιού και Χαρίλαου Φλωράκη (από την Αριστερά), οι οποίοι αντιμετώπισαν τις μεγάλες προκλήσεις στα πρώτα χρόνια της μεταδικτατορικής περιόδου σε κλίμα συναίνεσης ή αμοιβαίας ανοχής. Ζούμε σε μια περίοδο μαζικής κατάθλιψης. «Οργή και αγανάκτηση» είναι οι δύο λέξεις που δεσπόζουν στην τρέχουσα αφήγηση. Ο λόγος της διανόησης είναι οξύς και εισαγγελικός. Οι πολιτικοί μας λειτουργούν μεταξύ φραστικής σύγκρουσης και πολιτικού αυτισμού. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια γενική απαξίωση κομμάτων και θεσμών, καθώς και έναν διάχυτο φόβο ότι η Ελλάδα έχει πέσει θύμα κερδοσκοπικών κύκλων του εξωτερικού και των ντόπιων συνεργατών τους. Η έννοια της αυτοκριτικής είναι σχεδόν ανύπαρκτη στην ελληνική ελίτ και τους απλούς πολίτες. Λίγοι είναι αυτοί που αντιλαμβάνονται ότι οι μεγάλες επιτυχίες που σημειώθηκαν τα τελευταία τριάντα χρόνια (ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ και προσχώρηση στην Ευρωζώνη, αποτροπή πολεμικής σύρραξης με την Τουρκία χωρίς ταπεινωτική συνθηκολόγηση, ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση και την Ευρωζώνη) έχουν ανεπιστρεπτί μετακινήσει τη χώρα μας έξω από τις ζώνες της οικονομικής υπανάπτυξης, των περιφερειακών συγκρούσεων, των αυταρχικών καθεστώτων, των επαναστατικών κραδασμών και των στρατιωτικών παρεμβάσεων των μεγάλων δυνάμεων.

Περισσότερα