Τρεις ρωσικές κούκλες

του Γιώργου Παγουλάτου

Καθημερινή
12 Ιουνίου 2011

Η οικονομική μας κρίση είναι τρεις ρωσικές κούκλες, η μία μέσα στην άλλη. Η πρώτη κούκλα (ας την ονομάσουμε «Ελλάδα») είναι το δυσχερές οικονομικό μας πρόβλημα. Μέσα της, ως δεύτερη κούκλα («τρόικα»), περιέχεται ένα σαφές δίλημμα. Ανοίγοντας τη δεύτερη συναντάμε μια τρίτη κούκλα («Ευρώπη»), με τις σύνθετες ευρωπαϊκές προκλήσεις.

Η πρώτη κούκλα αποτυπώνει το πρόβλημά μας. Μέγα μέρος της ανάπτυξης που απολαμβάναμε μέχρι το 2008 οφειλόταν στην εγχώρια κατανάλωση και συντηρείτο με εξωτερικό δανεισμό, προς δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Μετά το 2009 (μετά τη «Λίμαν» και το Ντουμπάι) η διεθνής χρηματοδότηση στέρεψε: οι αγορές είδαν τους αριθμούς μας και τρόμαξαν, ανακαλύπτοντας τον χειρότερο συνδυασμό δημόσιου και εξωτερικού ελλείμματος και χρέους. Συμπέραναν ότι υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να χάσουν τα λεφτά τους. Ετσι σταμάτησαν να μας δανείζουν, ή μάλλον απαίτησαν επιτόκια τόσο υψηλά, που καθιστούσαν το δανεισμό μας αδύνατο. Μη έχοντας άλλη δυνατότητα χρηματοδότησης για να καλύψει ένα πρωτογενές έλλειμμα άνω του 10% του ΑΕΠ (δηλαδή μισθούς, συντάξεις, φάρμακα, πετρέλαιο κ.λπ. – εξαιρώντας τους τόκους), η ελληνική κυβέρνηση κατέφυγε στο μηχανισμό χρηματοδότησης Ε.Ε.–ΔΝΤ. Και στους (αναπόφευκτους) όρους του, που (αναπόφευκτα) προέταξαν τη μείωση του θηριώδους διπλού μας ελλείμματος: του δημοσιονομικού (με αύξηση φόρων και μείωση δαπανών) και του εμπορικού/εξωτερικού (με μείωση κόστους και εισαγωγών, αύξηση ανταγωνιστικότητας και εξαγωγών, διαρθρωτικές αλλαγές στο κράτος, στο ασφαλιστικό σύστημα και στις αγορές).

Να όμως το σύνθετο εθνικό μας πρόβλημα: Μέσα στο ευρώ, η μόνη πολιτική που μειώνει το δημόσιο και το εξωτερικό έλλειμμα είναι η «εσωτερική υποτίμηση», κι αυτή είναι υφεσιακή. Εφαρμοζόμενη όταν η οικονομία είναι σε ύφεση, την επιτείνει. Βαθαίνοντας την ύφεση, δυσκολεύει περαιτέρω τη μείωση του ελλείμματος. Η δυσκολία στη μείωση του ελλείμματος επιτάσσει πρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα, που επιτείνουν την ύφεση, και ούτω καθεξής. Είναι ο γνωστός φαύλος κύκλος της περιοριστικής πολιτικής σε περίοδο ύφεσης. (Γι’ αυτό τα ελλείμματα έπρεπε να μειώνονται κατά την ανάπτυξη – πράγμα που μετά το 2003 εγκαταλείψαμε.) Προσοχή: δεν εννοώ ότι η πολιτική είναι ατελέσφορη. Το έλλειμμα μειώθηκε 5 μονάδες το 2010, μείωση ρεκόρ για την Ευρωζώνη. Ομως, η προσπάθεια και ο πόνος είναι πολλαπλάσια από το αποτέλεσμα. Η ανεργία ξεπέρασε το 16% και τους 800.000 ανθρώπους. Βαριές οι απώλειες, καθώς ξεφουσκώνουν οι φούσκες του υπερδανεισμού, της κατανάλωσης, του διογκωμένου κράτους. Τεράστια η προσπάθεια να γίνουν προσαρμογές δεκαετιών μέσα σε ελάχιστο χρόνο, σε αντίξοο περιβάλλον. Τεράστια, όχι όμως και αδιέξοδη.

Περισσότερα