Η εκχώρηση του μέλλοντος

της Ελισάβετ Kοτζιά

Καθημερινή
12 Ιουνίου 2011

Στο προ εικοσαετίας δοκίμιό του «Η καχεξία του αστικού στοιχείου στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία» ο σημαντικός Παναγιώτης Κονδύλης (1943-1998) είχε προβλέψει με εξαιρετική ακρίβεια τη σημερινή κρίση. Στο κείμενό του που ξανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο» με τον τίτλο Οι αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας (σελ. 69) διαβάζουμε: «Ακόμα και η απλούστερη σκέψη και γνώση φανερώνει ότι εθνική ανάπτυξη μπορεί να γίνει μόνο με την αύξηση των παραγωγικών επενδύσεων, δηλαδή με τον αντίστοιχο περιορισμό της κατανάλωσης, προ παντός όταν τα καταναλωτικά αγαθά η χώρα δεν τα παράγει αλλά τα εισάγει, και για να τα εισάγει δανείζεται, δηλαδή εκχωρεί τις αποφάσεις για το μέλλον της στους δανειοδότες της. Ο δρόμος της ανάπτυξη είναι ο δρόμος της συσσώρευσης, της εντατικής εργασίας και της προσωρινής τουλάχιστον (μερικής) στέρησης, ενώ ο δρόμος της (βραχυπρόθεσμης μόνον) ευημερίας είναι ο δρόμος του παρασιτισμού και της εκποίησης της χώρας. Αυτή η άτεγκτη οικονομική αλήθεια ισχύει ανεξάρτητα από το κοινωνικό και ηθικό πρόβλημα της διανομής των βαρών και της ιεράρχησης των στερήσεων».

Στην ανάλυση που προηγείται, ο Κονδύλης, εταίρος του Ιδρύματος Ανωτάτων Σπουδών του Βερολίνου και τιμημένος με το μετάλλιο Γκαίτε και το βραβείο Χούμπολτ, αποδίδει το ορατό ήδη, από το 1991, ελληνικό αδιέξοδο σε βαθύτατα δομικά προβλήματα που αφορούν τους όρους με τους οποίους η Ελλάδα εισήλθε στη νεωτερικότητα. Διαφωνεί με τις ιστορικές μελέτες οι οποίες διέγνωσαν την ύπαρξη εθνικής αστικής τάξης και αστικών σχέσεων εκεί όπου βιοτέχνες και καραβοκύρηδες της προεπαναστατικής περιόδου παρήγαν κι εμπορεύονταν αγαθά έξω από το οικονομικό κύκλωμα της γεωργίας. Και εφαρμόζοντας μιαν αυστηρότατη εννοιολόγηση του όρου «αστικός», προκρίνει τη χρησιμοποίησή του μόνον στις περιπτώσεις όπου, σύμφωνα με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, υπήρξε πρωταρχική συσσώρευση, τροφοδοσία σε μιαν αδιάσπαστη συνέχεια της εκμηχάνισης και της εκβιομηχάνισης, ανάπτυξη εργαλειακού λογισμού και απρόσωπων εργασιακών σχέσεων, καθώς και μια αίσθηση αστικής αυτοσυνείδησης την οποία προσωποποίησε στα χρόνια της βιομηχανικής επανάστασης η μορφή του βιομήχανου ως καινοτόμου φορέα και πρακτικού μετουσιωτή του πνεύματος της σύγχρονης επιστήμης.

Περισσότερα